Ως ιστορικός, γνωρίζω πως η μνήμη είναι το πιο επικίνδυνο όπλο για κάθε εξουσία που θέλει να επιβληθεί χωρίς αντίσταση. Δεν είναι τυχαίο ότι το 1848, στη Σκάλα Κεφαλλονιάς, οι αγρότες εξεγέρθηκαν κατά των Βρετανών εξαιτίας της ληστρικής φορολόγησης. Ένας φόρος για τις ελιές, ένας για το καλύβι, άλλος για τον φούρνο, κι ένας ακόμα για να περπατούν στον δρόμο. Κι όμως, εκείνοι οι φτωχοί, αγράμματοι χωρικοί βρήκαν το θάρρος να αρνηθούν. Με φωνή, με πέτρες, με όπλα. Η καταστολή ήταν άγρια: εκτελέσεις, φυλακίσεις, βιασμοί, απαγχονισμοί.
Η ίδια φορολογική αγριότητα υπήρξε αιτία για την Επανάσταση του 1821. Ο Σπύρος Ζαμπέλιος μάς θυμίζει μέσα από τη λογοτεχνία του την αντίστοιχη εξέγερση των Κρητικών ενάντια στους Βενετούς, ξανά για την αβάσταχτη φορολόγηση. Ο εχθρός είχε όνομα: Τούρκοι, Βενετοί, Άγγλοι. Σήμερα όμως; Τον αντικατέστησαν το πολιτικό σύστημα και ο Μητσοτάκης.
Και τότε αναρωτιέμαι, πώς γίνεται οι αγράμματοι να εξεγείρονται για τη γη και το αίμα, και οι μορφωμένοι σήμερα να σιωπούν μπροστά σε μια εξουσία που επιβάλλει φόρο ύπαρξης; Η απάντηση είναι μία: η λήθη. Όταν χάνεις τη μνήμη, χάνεις και το κίνητρο για αντίσταση. Όταν πετάς τις φωτογραφίες του παππού σου γιατί «δεν ταιριάζουν με τη νέα διακόσμηση», ξεριζώνεσαι από τον τόπο σου.
Δεν διδάσκεται η Σκάλα στα σχολεία. Γιατί η Σκάλα σε μαθαίνει να λες «όχι». Δεν βολεύει η μνήμη στην πολιτική σταθερότητα. Η μνήμη γεννά εξέγερση. Οι μπουλντόζες του Τσαουσέσκου ισοπέδωσαν χωριά και πολιτισμούς για να διακόψουν τη μνήμη. Το ίδιο επιχειρείται σήμερα, με το πρόσχημα της «ανάπλασης». Όταν κατεδαφίζεις το σπίτι, εξαφανίζεις και τις ιστορίες του.
Η εξουσία δεν χρειάζεται να σε φυλακίσει. Αρκεί να σε κάνει να ξεχάσεις. Ένας λαός χωρίς μνήμη είναι εύκολα διαχειρίσιμος. Αν ξεχάσεις πως η γη κάποτε ήταν δική σου, θα σου φαίνεται φυσικό να τη φορολογούν. Αν ξεχάσεις ότι κάποτε η αξιοπρέπεια ήταν αυτονόητη, θα την ανταλλάσσεις με επιδόματα. Η εξουσία κερδίζει όταν ο λαός σταματά να θυμάται.
—————————–
Historical Amnesia as a Tool of Power – From Skala Kefalonia to the Tax on Existence
Memory, resistance, and the right to historical continuity – The silence of the educated as a national defeat
As a historian, I know that memory is the most dangerous weapon against any authority that seeks to rule without opposition. It is no coincidence that in 1848, in Skala Kefalonia, peasants rose up against British occupation due to predatory taxation. A tax on olives, a tax on huts, another on ovens, and one more for using the road. Yet those poor, illiterate peasants had the courage to resist – with voice, refusal, and arms. The repression was brutal: executions, imprisonments, rapes, hangings.
The same fiscal brutality contributed to the 1821 Revolution against the Ottomans. Spyros Zampelios reminds us, through his novel The Cretan Weddings, of a similar uprising in Crete against the Venetians – once again, provoked by unbearable taxation. Back then, the enemy had a name: Turks, Venetians, British. But today? They’ve been replaced by the political system and Mr. Mitsotakis.
And so I ask: how is it that the illiterate revolted, while the “educated urbanites” today remain silent before a tax assault that erases both bodies and nations? The answer lies in one word: amnesia. When you forget, you lose the motive to resist. When you throw away your grandfather’s photographs because they don’t match your modern décor, you lose your roots.
Skala is not taught in schools. Why? Because Skala teaches rebellion. Memory is dangerous to political convenience. Memory breeds revolt. Under Ceaușescu, bulldozers leveled Saxon villages to sever the people’s ties with their past. A similar project is underway in Greece today, under the guise of “urban renewal.” When you demolish a house, you erase its stories.
Power doesn’t need chains to enslave you. It only needs you to forget. A people without memory is easily governed. If you forget that the land once belonged to you, you’ll accept being taxed for it. If you forget that dignity was once a right, you’ll trade it for allowances. Power prevails when people stop remembering.
